Χαράλαμπος (Μπάμπης) Άννινος

Αφιέρωμα.

Αργοστόλι Κεφαλονιάς 1852.

Το νησί βρίσκεται υπό την κυριαρχία των «Ηνωμένων Πολιτειών Ιονίων Νήσων», δηλαδή υπό αγγλική διοίκηση, και η καθημερινότητα κινείται ανάμεσα σε δύο κόσμους. Από τη μία η τοπική παράδοση, από την άλλη οι δυτικές επιρροές, κυρίως ιταλικές και αγγλικές. Το λιμάνι είναι ζωντανό, το εμπόριο ακμάζει, και η πόλη, μικρή αλλά ανήσυχη, διαθέτει κάτι από την αύρα της Ευρώπης. Εκεί γεννιέται ο Χαράλαμπος Άννινος, από οικογένεια με αριστοκρατικές ρίζες αλλά όχι αντίστοιχη οικονομική άνεση.

Η αρχή της ζωής του δεν προμηνύει τίποτα το ιδιαίτερο. Ξεκινά ως ένας απλός υπάλληλος, γραφέας σε τελωνείο. Στη συνέχεια καταφέρνει να πάρει θέση υπαλλήλου εκτός Ελλάδος. Και στα τέλη της δεκαετίας του 1870 επιστρέφει στην Ελλάδα και εγκαθίσταται οριστικά στην Αθήνα. Αθήνα 1880. Λίγες μόλις δεκαετίες μετά την ανεξαρτησία της Ελλάδας, η Αθήνα προσπαθεί να αποκτήσει ευρωπαϊκό πρόσωπο. Χτίζονται νεοκλασικά κτίρια, ανοίγονται δρόμοι, μα οι περισσότεροι δρόμοι είναι ακόμη χωμάτινοι. Μια νέα αστική τάξη θέλει να μιμηθεί την Ευρώπη, ενώ τα λαϊκά στρώματα ζουν σε παλαιότερους ρυθμούς. Η δημοσιογραφική σκηνή είναι ζωντανή και κατά κάποιον τρόπο περιπετειώδης, και τα έντυπα κοσμούνται από άρθρα, επιφυλλίδες και χρονογραφήματα λογοτεχνών όπως ο Ροΐδης, ο Βικέλας, ο Γαβριηλίδης κ.ά.

Αυτή η Αθήνα κέρδισε τον Άννινο, ο οποίος μετακόμισε εκεί όχι για να εργαστεί στα γραφεία της διοίκησης, αλλά ως δημοσιογράφος. Και εκεί αρχίζει κάτι ενδιαφέρον. Ο Άννινος δεν είναι απλώς δημοσιογράφος. Είναι παρατηρητής. Κάθεται σε ένα καφενείο, κοιτά τους ανθρώπους, ακούει τις κουβέντες τους, και μέσα σε λίγη ώρα μπορεί να γράψει ένα κείμενο σαν να γνωρίζει τη ζωή τους από μέσα. Για εκείνον, αυτό που για τους άλλους είναι μια απλή σκηνή της καθημερινότητας, γίνεται λογοτεχνία. Δεν χρειάζεται να επινοήσει χαρακτήρες· του αρκεί να τους παρατηρήσει. Οι χαρακτήρες του είναι βγαλμένοι από την καθημερινότητα. Ο μικροαστός, ο ημιμαθής, γενικά ο άνθρωπος που θέλει να φαίνεται περισσότερο από όσο είναι. Για παράδειγμα, ο κύριος Παραδαρμένου, που πηγαίνει στο θέατρο χωρίς να καταλαβαίνει, αλλά με απόλυτη βεβαιότητα ότι ανήκει εκεί. Και όμως, το παράξενο είναι ότι οι ήρωές του, όσο υπερβολικοί κι αν φαίνονται, είναι αναγνωρίσιμοι. Ο αναγνώστης γελά, και ύστερα σταματά για μια στιγμή… γιατί κάτι από αυτές τις υπερβολές του φαίνεται οικείο. Η σάτιρα του Άννινου δεν είναι θορυβώδης. Δεν φωνάζει, δεν καταγγέλλει με ένταση. Αντίθετα, περιγράφει το γελοίο με σοβαρότητα, σαν να πρόκειται για κάτι σπουδαίο, σαν να γράφει ιστορία. Και ακριβώς αυτή η αντίθεση ανάμεσα στο ύφος και στο περιεχόμενο είναι που γεννά το χιούμορ. Ένα ήρεμο, σχεδόν ευγενικό χιούμορ, που όμως διαβρώνει αργά και σταθερά την εικόνα των πραγμάτων.

Ως δημοσιογράφος, γράφει συχνά με πίεση χρόνου. Κι όμως, τα κείμενά του δεν μοιάζουν πρόχειρα. Υπάρχει μια φήμη, σχεδόν θρύλος, ότι δεν χρειαζόταν να διορθώνει , ότι έγραφε κατευθείαν σωστά. Είτε αληθεύει είτε όχι, αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό: την αίσθηση αμεσότητας που έχουν τα κείμενά του, σαν να γράφονται τη στιγμή που συμβαίνουν. Στον ίδιο κόσμο κινείται και ο Ροΐδης, χωρίς όμως να υπάρχει τεκμηριωμένη στενή προσωπική σχέση μεταξύ τους. Η συγγένεια είναι πνευματική. Και οι δύο χρησιμοποιούν την ειρωνεία και στρέφονται απέναντι στην υποκρισία και την ψευδοκαλλιέργεια. Όμως ο Ροΐδης είναι πιο λόγιος, πιο διανοητικός, πιο ευρωπαϊκός, και η σάτιρά του λειτουργεί τόσο στο επίπεδο των ιδεών όσο και στο επίπεδο της πολιτικής κριτικής. Ο Άννινος, αντίθετα, είναι πιο απλός και πιο άμεσος. Η σάτιρά του είναι σκηνική. Δεν αναλύει , δείχνει, και αφορά περισσότερο χαρακτήρες παρά θεσμούς. Έτσι, ενώ ο Ροΐδης αναγνωρίστηκε πνευματικά αλλά δεν ενσωματώθηκε εύκολα στους θεσμούς της εποχής, ο Άννινος ακολούθησε μια διαφορετική πορεία.

Υπήρξε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, συνιδρυτής της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας, πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Δραματικών Συγγραφέων και συγγραφέας δημοφιλών θεατρικών έργων. Τιμήθηκε για τη συνεισφορά του στον χώρο των γραμμάτων με διακρίσεις όπως το παράσημο του Σωτήρος (1889), το Χρυσούν Αριστείο των Γραμμάτων και Τεχνών (1914) και το Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (1925). Όμως το κανάλι μας δεν ενδιαφέρεται για όλα αυτά. Ενδιαφέρεται για τον Άννινο που δεν αρκέστηκε να σατιρίζει τους ανθρώπους της εποχής του, αλλά σατίριζε την ανάγκη του ανθρώπου να φαίνεται κάτι που δεν είναι. Διότι ο Άννινος είναι ένας ακόμη νησιώτης σαν τον Ροΐδη, και δη Επτανήσιος σαν τον Λασκαράτο, που απέδειξε, με το έργο του, πως η ελληνική λογοτεχνία δεν είναι ανιαρή.

Τομάζο Παγώνης

--> πίσω στους "Συνοδοιπόρους"

Ζαχαρίας

Παραδαρμένος.

Οικογένεια παραδαρμένου